Farmacologie is geëvolueerd van de wetenschap van het ontdekken van geneesmiddelen en hun toediening. Tegenwoordig is farmacologie een analytische discipline waarbij „het diagnostisch laboratorium een integraal en essentieel onderdeel vormt van het proces waarmee een internist probeert een diagnose te stellen“. biochemische beoordeling .
Om medicatie zowel veilig als effectief te laten zijn , moet de internist gebruikmaken van informatie uit biochemische en microbiologische testen . De essentiële link tussen farmacologie en laboratoriumonderzoek komt het best tot uiting in therapeutische geneesmiddelenmonitoring (TDM) , testen voorafgaand aan de behandeling en het strikte gebruik van antibioticagevoeligheidstesten . Deze handleiding legt uit hoe medicatie moet worden afgestemd op de specifieke behoeften en biologische vereisten van elke patiënt.
Deel 1: Therapeutische geneesmiddelenmonitoring (TDM) – Het vinden van het ideale patroon
Bij de farmacologische benadering van medicatietoediening is de „one-size-all-aanpak “ gevaarlijk. Dit geldt met name voor geneesmiddelen met een “ smalle therapeutische index „, waarbij de “ marge tussen de dosis die nodig is voor effectiviteit en de dosis die tot bijwerkingen leidt, zeer klein is „.
De rechtvaardiging voor TDM
Therapeutische geneesmiddelenmonitoring is met name noodzakelijk voor geneesmiddelen waarbij:
- gevoeligheid van de patiënt is onregelmatig en niet te voorspellen.
- Het medicijn heeft een uitzonderlijk smalle therapeutische breedte .
- gevoeligheidsniveau van de patiënt is niet te onderscheiden van de ziekte die wordt behandeld .
Veelvoorkomende medicijnen die onder toezicht staan
| Classificatie | Voorbeelden | Waarom het medicijn gecontroleerd moet worden |
| Anticonvulsiva | Fenitoïne, valproïnezuur | Voorkom epileptische aanvallen met minimale neurotoxische effecten . |
| Antibiotica | Vancomycine, Gentamicine | Voorkom niertoxiciteit en oortoxiciteit . |
| Cardiovasculair | Digoxine | Voorkom levensbedreigende hartritmestoornissen die met het geneesmiddel gepaard gaan. |
| Stemmingsstabilisatoren | Lithium | Voorkom “ tremoren “ of “ nierfalen „. |
| Immunosuppressiva | Cyclosporine, Tacrolimus | Voorkom “ infectie “ als gevolg van het medicijn. |
De timingfactor: piek en dal
Bij farmacologische toediening is timing essentieel voor de effectiviteit van het geneesmiddel.
- Dalspiegel: Meting “ vlak voor de volgende dosis „. Dit komt overeen met de “ laagste concentratie van het betreffende geneesmiddel in het lichaam van de patiënt“.
- Piekconcentratie: Meting “ kort na toediening “ (bijvoorbeeld dertig tot zestig minuten na intraveneuze toediening). Dit geeft de maximale concentratie aan .
Deel 2: Laboratoriumtests die nodig zijn vóór en tijdens de toediening van medicijnen
Voordat medicatie wordt voorgeschreven, is het essentieel om rekening te houden met de initiële “ klaring “ van de patiënt. De lever en de nieren spelen een cruciale rol in de farmacokinetiek (oftewel de bewegingen van geneesmiddelen binnen het lichaam).
Screening voorafgaand aan de therapie (vóór aanvang van de therapie)
- Nierfunctie (BUN en creatinine): Bij geneesmiddelen die via de nieren worden uitgescheiden (zoals metformine en lisinopril ), leidt een lagere GFR tot een verhoogde ophoping van geneesmiddelen en daarmee tot toxische concentraties .
- Leverfunctietesten (ALT, AST, bilirubine): Voordat geneesmiddelen worden voorgeschreven die via de lever worden verwerkt (zoals statines en paracetamol ), beschermen basale waarden tegen door geneesmiddelen veroorzaakte leverschade (DILI) .
- Volledig bloedbeeld (CBC): Nodig voorafgaand aan behandeling met geneesmiddelen die het beenmerg onderdrukken (zoals clozapine en chemotherapie ).
Monitoring tijdens therapie (onderhoudsmonitoring)
Farmacologie gaat verder dan de initiële toediening. “ Onderhoudsmonitoring “ zorgt ervoor dat de niveaus binnen acceptabele drempelwaarden blijven voor het omgaan met “ chemische belastingen „.
| Testcategorie | Medicatievoorbeeld | Klinische impact |
| Elektrolytentesten | Diuretica („plaspillen“) | Risico op ernstige bedreigingen voor de kalium- en natriumspiegel . |
| A1c- en lipidentesten | Antipsychotica en steroïden | Kan “ metabole syndromen “ en een stijging van de bloedsuikerspiegel veroorzaken . |
| Schildklieronderzoeken | Amiodaron (hoog jodiumgehalte) | Kan leiden tot door medicijnen veroorzaakte hypothyreoïdie of hyperthyreoïdie. |
Deel 3: Laboratoriumtests voor antimicrobiële geneesmiddelen en rationeel geneesmiddelengebruik
Resistentie tegen antimicrobiële geneesmiddelen vormt een bedreiging voor de gezondheid van patiënten en de samenleving. Rationele medicamenteuze therapie gaat ervan uit dat we niet moeten kiezen voor “ botshamerbehandelingen “ (breedspectrummedicijnen) wanneer “ scalpelchirurgie “ (smalspectrummedicijnen) volstaat.
De rol van het laboratorium bij „rationeel“ voorschrijven
- Kweektesten: Om het exacte aangetaste organisme in het systeem te bepalen.
- Gevoeligheidstesten (AST-testen): Om specifieke antimicrobiële geneesmiddelen te testen op hun effectiviteit tegen het betreffende organisme.
Methoden die worden gebruikt bij AST- tests
- Schijfdiffusietest (Kirby-Bauer-test): De interpretatie is gebaseerd op de “ remmingszones “ rond de schijven om de werkzaamheid van het geneesmiddel te bevestigen .
- Minimale remmende concentratie (MIC): Bepaalt de minimale concentratie die nodig is om de zichtbaarheid van bacteriën tot nul te reduceren; dit maakt een zeer nauwkeurige dosering mogelijk .
Doelstellingen van rationeel antibioticagebruik
- Klinisch succes: ervoor zorgen dat de infectie snel wordt geëlimineerd .
- Kosteneffectiviteit: het gebruik van minder dure, gerichte medicijnen in plaats van dure, nieuwe antibiotica.
- Resistentiepreventie: ervoor zorgen dat bacteriën geen resistentie tegen geneesmiddelen ontwikkelen door zich aan te passen of te leren overleven.
Deel 4: Farmacogenomica – De toekomst van laboratoriummonitoring
Het nieuwste vakgebied binnen de farmacologie is farmacogenomica : het gebruik van iemands genetische code om de reactie op medicijnen te voorspellen. Het laboratorium is nu in staat om individuele enzymen te identificeren, waaronder leden van de CYP-450-familie .
Iemand met een “ langzame metabolisering “ van een van deze enzymen heeft mogelijk slechts een zeer kleine dosis van een veelgebruikt geneesmiddel (zoals codeïne of warfarine ) nodig om een overdosis te voorkomen . Dit vertegenwoordigt een verschuiving van een reactief onderzoeksgebied (behandeling van toxiciteit) naar een anticiperend onderzoeksgebied (het blokkeren van toxiciteit voordat deze optreedt).
Deel 5: Beste praktijken voor synergie tussen laboratorium en farmacologie
Een synergetisch en efficiënt proces is noodzakelijk voor een maximaal voordeel voor de patiënt:
- Gestandaardiseerd aanvraagformulier: vereist een exacte tijd van de laatst toegediende dosis, gedocumenteerd voordat therapeutische geneesmiddelmonitoring (TDM) wordt uitgevoerd.
- Rapportage van kritische waarden: Het laboratorium moet de apotheek automatisch op de hoogte stellen wanneer de geneesmiddelspiegels binnen het “ paniekbereik “ vallen.
- Patiëntenvoorlichting: Patiënten moeten begrijpen dat “ vasten “ ook kan inhouden dat ze hun ochtendmedicatie niet direct innemen voordat het bloedonderzoek wordt uitgevoerd.
Conclusie
Farmacologie en klinische laboratoriummonitoring zijn in de 21e eeuw geen aparte disciplines meer. Of het nu gaat om het berekenen van een MIC , het bepalen van creatinine of het uitvoeren van therapeutische geneesmiddelenmonitoring , het laboratorium is de bron van informatie die de veiligheid van de praktijk waarborgt.
Door te erkennen dat arts, apotheker en wetenschapper samenwerken, kunnen we het “ wij versus zij „-denken elimineren. Informatie is het beste medicijn.